Duurzaamheid, ontwikkeling en veerkracht
Op 7 september werd in Nederland het project OCF2.0 opgestart. Bedoeling van dit crowdsourcing project is om het rapport Our Common Future van de commissie Brundtland te herschrijven met een hedendaagse visie. Naar aanleiding van dit project filosofeert Sietske Smulders-Dane over duurzaamheid, ontwikkeling en veerkracht.
Door Sietske Smulders-Dane, verschenen op www.duurzaamnieuws.nl.
Is duurzaamheid wel datgene wat we moeten nastreven? Steeds vaker duikt het sleutelwoord veerkracht op. ‘Dit is het nieuwe sleutelwoord.’ ‘Een volgende stap in het denken over duurzaamheid’, zo beschrijft een artikel in de ODE (september 2010).
Op de duurzame dinsdag, 7 september jongstleden, is het project OCF2.0 van start gegaan. Ook ik heb me gemeld om met een groep van inmiddels meer dan vierhonderd mensen in korte tijd een inspirerende visie te ontwikkelen op de maatschappij van morgen. In feite komt het neer op het herschrijven van het rapport Our Common Future van de commissie Brundtland. Om met een visie van deze tijd de duurzaamheidsagenda te bepalen.
Als ook het woord duurzaamheid niet meer van deze tijd is, moeten we het dan over een agenda voor veerkracht gaan hebben? Of zou een beter begrip van wat ontwikkeling nu eigenlijk inhoud, uitkomst bieden?
‘Niet duurzaamheid maar veerkracht’, een boeiende stellingname. In het artikel van ODE wordt deze ondersteund door mooie voorbeelden over de wederopbouw van wijken, nadat de orkaan Katrina langs de zuidkust van Amerika was geraasd. Toshiro Kida, een 22-jarige student die ging helpen in het getroffen gebied, constateerde dat de wijken met een grote sociale cohesie veel sneller opknapten dan wijken waar de overheid de wederopbouw op zich zou nemen en bewoners zich hadden verspreid over de opvangkampen door het land. ´De buurten waar de mensen waren gebleven – ondanks aandringen van de regering om de overstroomde wijken te verlaten – herstelden het snelst. In teams zetten ze meubels op straat en ontdeden ze een woning tot de laatste kier van schimmel.´ ´Huis voor huis maakten de bewoners hun omgeving weer iets mooier.´ Zou het wel over duurzame ontwikkeling moeten gaan als je naar deze succesverhalen kijkt?
Duurzame ontwikkeling is een contradictio in terminis, meld het artikel. Een verbinding van twee woorden die elkaar uitsluiten. Duurzaam betekent lang houdbaar wat je als een statische toestand kunt zien, terwijl het begrip ontwikkeling juist vooruitgang inhoud.
De ODE schetst in een interessant relaas het belang van veerkracht. Verandering is inherent aan systemen. Wij, de natuur, we zullen in staat moeten zijn die veranderingen op te vangen.
‘Veerkracht is een bruikbaarder concept dan duurzaamheid’, zo meent ook Rob Hopkins, medeoprichter van Transition Network, een organisatie die gemeenschappen onafhankelijk van fossiele energie wil maken en auteur van The Transition Network.
En toch… Wie garandeert mij dat we niet slechts het ene interessante begrip inruilen voor het andere? En hoe zit het eigenlijk met het begrip ontwikkeling?
Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat we het woord duurzaam zoveel meer bezigen en inhoud proberen te geven dan het begrip ontwikkeling. Als ik bijvoorbeeld kijk op de site ‘over OCF 2.0’ komt het begrip duurzaam meerdere keren voor. Het begrip ontwikkeling wordt ook aangehaald maar slechts in verband gebracht met het ontwikkelen van een visie, ideeën en een rapport.
Als de duurzaamheid van deze aarde, de (letterlijke) houdbaarheid van de biosfeer in het geding is, waarom wordt er in allerlei publicaties dan zo weinig gesproken over hoe wij ons als mensheid hebben te ontwikkelen om die houdbaarheid veilig te stellen?
Duurzame ontwikkeling, een contradictio interminis. Een tegenstelling die onverenigbaar lijkt.
Laat nu juist dát de kern van ontwikkeling zijn! Wilber definieert ontwikkeling als het omvatten en overstijgen van een tegenstrijdigheid op een bepaald niveau. Een menselijk hart voorziet zichzelf van bloed (zelfzorg) en draagt bij aan het lichaam (zorg voor het grotere holon waar het deel van uitmaakt).
Zo kent ook een samenleving waar eigenbelang en gemeenschapsbelang geen tegenstellingen meer zijn, een hogere graad van ontwikkeling. Is niet zozeer het begrip duurzaam het probleem maar eerder het feit dat we nog onvoldoende hebben doorgrond wat ontwikkeling inhoudt en hoe we die vorm moeten geven? Een ontwikkeling die als vanzelf veerkracht oplevert?
In de aanloop naar de officiële start van het OCF 2.0 rapport kreeg ik van iemand uit mijn netwerk een mail waarin de frustratie doorklonk. ‘We weten allang wat er gaande is! We zitten helemaal niet te wachten op wéér een visie. Al die onderzoeken, al dat gepraat. Wanneer gaan we nu eindelijk iets doen?!’ En inderdaad, naarmate de brei heter wordt, is het niet meer dan menselijk om er lang om heen te blijven draaien.
Of het nu over duurzaamheid of over veerkracht gaat.., toch is OCF 2.0 een kans. Het aardige van dit initiatief is in mijn ogen niet zozeer dat er uiteindelijk een visie komt te liggen over wat duurzaam zou zijn en waar we ons naar kunnen richten. Het aardig is vooral dat meer dan 400 mensen zich kunnen ontwikkelen. Zij kunnen zich ontwikkelen door standpunten uit te wisselen en met elkaar in discussie te gaan. Door met elkaar van mening te verschillen en toch te proberen tot een consensus te komen. Door elkaar te inspireren en de uitdaging op te pakken om dat wat ergens wordt aangevoeld verder te doordenken, opdat het in woorden kan worden uitgeschreven.
En dit proces, de bereidheid van zoveel mensen om vrijwillig veel tijd en energie te investeren, om gezamenlijk stelling te nemen,.. die kans op ontwikkeling resulteert misschien wel een grotere opbrengst dan welke visie dan ook. Een opbrengst die zelfs mensen buiten dit project aan kan steken zich ook verder te ontwikkelen. Opdat wij beter in staat zijn onze verantwoordelijkheid te nemen en een bijdrage te leveren aan de houdbaarheid en veerkracht van onze aarde en daarmee aan het welbevinden van onszelf.
